Tradycja wieńców dożynkowych – warsztaty wyplatania wieńców | DODR Wrocław

Czterodniowe warsztaty poświęcone nauce wyplatania wieców dożynkowych zostały zorganizowane 11, 12, 18 i 19 maja w Dolnośląskim Ośrodku Doradztwa Rolniczego, we Wrocławiu. Wzięło w nich udział 20 uczestniczek.

Cel to wspólne przygotowanie wieńca dożynkowego pod okiem twórczyni ludowej, Prezes Stowarzyszenia Twórców Ludowych w Lublinie Oddział Wielkopolski Jadwigi Anioły. Warsztaty składały się z części teoretycznej oraz praktycznej. Pierwszego dnia Panie zapoznały się z tradycjami obrzędów dożynkowych, zakorzenionymi w dawnej twórczości ludowej.

Symboliczne zakończenie  

Wyjątkowy czas, jakim dla rolnika są żniwa wymaga odpowiedniego zakończenia. Dożynki świętowano już w XVI wieku. By podziękować za plony urządzano ucztę i zabawę przy muzyce, a najważniejszym atrybutem zakończenia żniw był właśnie wieniec dożynkowy.

Zboża zbierano ręcznie, później pojawiły się zioła, a następnie kwiaty z bibuły i ziemiopłody. Niekiedy do wieńca wkładano pisklęta lub przywiązywano koguta. Współcześnie pojawia się bochen chleba z tegorocznego zboża. By przygotować zboże do wieńca, trzeba je ściąć w odpowiednim terminie, przyciąć na wymaganą długość i suszyć w pęczkach. Podczas warsztatów zostały szczegółowo omówione gatunki roślin oraz ich symbolika.

Kolor ma znaczenie 

Wieńce dekorowano wstążkami. Każdy kolor ma znaczenie. Biały i czerwony to barwy narodowe, niebieski to kolor maryjny, żółte wstążki symbolizują zboże wyzłocone w polu, a zielone – młodą oziminę.

Do wieńca używamy suszonych lub świeżych ziół i kwiatów, zebranych z pól i ogrodów. Suszone rośliny są naturalnie barwione. Żółty barwnik możemy uzyskać z płatków słonecznika, czarny z szyszek olchy, fioletowy z malwy, różowy z kiszonych buraków, a brązowy z kory dębu. 

Wiklinowa konstrukcja

W kolejnych dniach uczestniczki zapoznały się z elementami konstrukcji wieńca dożynkowego. Dawniej wieniec zaczynał powstawać jeszcze na polu, przed rozpoczęciem żniw. Szkielet przygotowywano z młodych gałązek wierzby lub wikliny. Do ozdabiania wykorzystywano cztery rodzaje zbóż, czyli owies, pszenicę, żyto i jęczmień. Forma wieńca początkowo miała kształt koła, później pojawiła się forma przedstawiająca koronę. Dziś wieńce dożynkowe powstają z różnych materiałów, ale zgodnie z prawdziwą sztuką ludową stelaż wieńca powinien być wykonany z wikliny, witek wierzbowych i słomy.

Stelaża cięcie gięcie

Pani Jadwiga zademonstrowała, w jaki sposób wyginać materiał, w których miejscach nagiąć, by powstał stelaż, do którego wpleciemy zboża, rośliny i inne dekoracje. Panie pracowały parami, wykonując podstawę wieńca z wikliny i słomy. Według etnografów, tradycyjny stelaż wieńca powinien mieć kształt korony, złożonej z czterech, sześciu lub ośmiu ramion. Na jej szczycie można umieścić symbol chrześcijaństwa w postaci krzyża lub hostii. 

Kolejnym etapem było przygotowywanie kwiatów z bibuły. Panie wykonały chabry, maki, margerytki i róże, zgodnie z tradycyjną polską sztuką dekoracyjną. Opanowanie podstaw nie jest trudne, a rzemiosło to, zwane bibułkarstwem, czyli sztuką tworzenia ozdób i kwiatów z bibuły, jest zakorzenione w kulturze ludowej. Dekoracje z bibuły zaczęły powstawać już w XIX wieku. Służyły do tworzenia palm wielkanocnych, ale również do dekoracji sal weselnych i domów.

Nie dla plastiku 

Panie poznały techniki tworzenia różnych rodzajów kwiatów, wplatanych w wieniec dożynkowy jako symbol radości. W wieńcach dożynkowych nie można umieszczać kwiatów kupionych w kwiaciarni, sztucznych kwiatów, południowych owoców, nasion innych niż rodzime a także kleju, styropianu i plastikowych elementów. 

Uczestniczki skrupulatnie notowały uwagi i wskazówki, których udzielała pani Jadwiga. Było dużo pytań, na które wyczerpująco odpowiadała prowadząca. Ostatni dzień warsztatów upłynął na tworzeniu wspólnego wieńca.

Celem operacji był rozwój w oparciu o lokalne dziedzictwo kulturowe i potencjał kobiet. Uczestniczki warsztatów zdobyły wiedzę na temat tradycji i sztuki wyplatania wieńców dożynkowych. Zdobyte umiejętności przyczynią się do ochrony i promowania dziedzictwa ludowego regionu i przekazywania go kolejnym pokoleniom, by tradycyjna sztuka ludowa została zachowana dla potomnych.  

Operacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Schematu II Pomocy Technicznej „Krajowa Sieć Obszarów Wiejskich+” Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027. Operacja opracowana przez Dolnośląski Ośrodek Doradztwa Rolniczego z siedzibą we Wrocławiu w ramach operacji do realizacji w Planie operacyjnym KSOW+ na 2026 r. Instytucja Zarządzająca Planem Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 – Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Agnieszka Krzeszewska DODR
Dział Rozwoju Obszarów Wiejskich